Pčela

Pripremili: dr Predrag Simeunović, prof. Zoran Stanimirović, prof. Jevrosima Stevanović i prof. Nevenka Aleksić sa Fakulteta veterinarske medicine u Boegradu. Rad je prezentiran na Apimondia Simpozijumu APIECOTECH 2012 u Beogradu

Pčela

Kao deo procesa registracije pesticide, Agencija za zaštititu životne sredine zahteva njihovo ispitivanje na odraslim pčelama kako bi se utvrdila srednja letalna doza (LD50). Međutim, kako novija proučavanja ukazuju, na ove supstance osetljivije je pčelinje leglo u odnosu na odrasle pčele i to pri dosta kraćem vremenu ekspozicije, ali istovremeno pesticidi svoj uticaj imaju i na kvalitet pčelinjih proizvoda, pre svega sakupljenog polena. Postojalo je mišljenje da je leglo u okvirima svoje košnice zaštićeno od uticaja pesticide, međutim, preko velikih količina polena koje unosi putem hrane, do legla dospijevaju i pesticide. Na žalost, dostupni testovi nemaju mogućnost utvrđivanja toksičnosti novih sistemskih otrova koji se primenjuju na zemlji ili na semenu, a prolaze kroz vaskularni sistem biljaka. Ovakvi sistemski otrovi pretvaraju biljke u prave fabrike otrova, jer iste emituju kroz koren, list, mladice, polen i nektar, a zatim, pre svega preko polena, imaju mogućnost da dospeju do pčela kontamirajući mleč i sakupljeni polen. Ipak, nedovoljno se zna o efektima pesticide na medonosne pčele koje do njih dospevaju preko polena. Za to postoje dva primarna razloga. Prvo, do pre nekoliko godina nije bilo pouzdanih ali ni dostupnih metoda za detekciju pesticide u količinama koje su nađene u polenu. Drugi razlog počiva na činjenici da ne postoji način potpuno tačnog detektovanja uticaja malih doza pesticide na larve medonosne pčele. Dosadašnji podaci ukazuju da je najveći deo polena kultivisanih biljaka, kako kod nas, tako i širom sveta, višestruko kontaminiran  reziduama hemikalija, koje često ispoljavaju sinergistički efekat. Polen, jedinstveni izvor proteina, lipida, vitamina i minerala za pčelinje larve, ali i čest pčelinji proizvod koji se koristi kao suplement u ishrani ljudi, do nedavno smatran za pretnju. Međutim, novijim proučavanjima mehanizma delovanja toksina  iz polena na pčelinje larve  utvrđeno je da su pesticide u manjim dozama toksičniji nego ikad pre i da su u upotrebi više sistemski nego površinski preparati.  Nisu zabeleženi pesticidi u nivoima akutne toksičnosti, međutim, utvrđeno je da su pčelinja društva  hronično izložena brojnim kontaminantima iz spoljašnje sredine koji se skladište i tako ostvaruju produženi efekat na pčelinju zajednicu. Pošto se malo zna o međusobnim interakcijama ovih hemikalija, a takođe je malo poznata njihova sudbina tokom skladištenja u košnici, nemoguće je izvući zaključak o tome kakav će celokupan uticaj imati ovi kontaminanti na zdravlje pčelinje zajednicce i kvalitet pčelinjih proizvoda. Bez obzira na sve, nameće se zaključak da je medonosna pčela u svim fazama razvoja izložena višestrukom uticaju rezidua pesticida i njihovih metabolite kroz procese sakupljanja  I konzumiranja polena. Takođe, svi razvojni oblici medonosne pčele, naročito larve, preživljavaju štetne efekte u dozama dosta manjim od srednje letalne doze (LD50). Zbog svega navedenog potrebno je propisati restrikciju upotrebe sistemskih pesticida na biljkama koje oprašuju pčele, odrediti subletalne doze pesticida za larve insekata oprašivača, izjednačiti metabolite pesticida sa pesticidima, kao i restrikciju upotrebe fungicida i herbicida tokom cvetanja useva.