Violeta Santrač

Piše: Mr Violeta SANTRAČ, Veterinarski institut Dr Vaso Butozan Banja Luka

Violeta Santrač

OIE je skraćenicа zа međunаrodnu orgаnizаciju zа zdrаvlje životinjа unutar koje se svаke treće godine dešаvа simpozij koji se bаvi bolestimа pčelа. Ovаj skup veterinаrа, istrаživаčа iz nаjrаzličitijih nаučnih oblаsti od ekologije do neurosаjensa, nаstoji sаgledаti nаjbitnije izаzove vezаne zа dijаgnostiku, stаndаrde, zаkonodаvstvo kojim se nа nivou cijelog svijetа postаvljаju tehnički zаhtjevi zа boljom i efikаsnijom kontrolom zdrаvljа medonosne pčele.

Glavni grad Argentine, Buenos Aires, u septembru mjesecu 2011.godine bio je mjesto okupljanja stručne, naučne i praktične pčelarske javnosti iz dva značajna razloga.

Prvi dio aktivnosti odnosio se na OIE simpozijum (Svjetska organizacija za zdravlje životinja, www.OIE.int) sa radnim naslovom „Dijagnoza i kontrola bolesti pčela“ koji je organizovan od strane stalne komisije za zdravlje pčela u okviru Apimondie (međunarodna federacija pčelarskih asocijacija) i argentinske agencije za javno zdravlje i kontrolu kvaliteta hrane (Argentinian National Health Service And Food LJuality Program) SENASA.

Simpozijum se održava pod okriljem komisije za zdravlje pčela svake treće godine i informativno je stručni pokretač izmjena i dopuna koje se odnose na OIE Priručnik o dijagnostici kao i o priručnik o zakonodavstvu (OIE Code) kojim se definišu i standardizuju pitanja vezana za oblast pčelarske proizvodnje, odnosno apikulture.

Dobra posjećenost

U dvodnevnom radu, od 19.do 20. septembra, 130 registrovanih učesnika sudjelovalo je u prezentaciji najaktuelnijih tema iz oblasti zaštite zdravlja pčela. Program sipozijuma bio je podijeljen u šest tematskih oblasti unutar kojih su se dešavale prezentacije autora radova iz cijelog svijeta. Izdvojeno po grupama prezentovane oblasti odnosile su se na slijedeće:

1.     Nozemoza: Nosema ceranae i Nosema apis distribucija, kontrola, nova i stara forma bolesti, sa svim do sada bitnim utvrđenim činjenicama. Zasjedanje koje je vodio dr Ingemar Fries uz veliku pažnju auditorijuma skrenulo je pažnju na prevalencu i značaj bolesti Nosema sp. te razlike u odnosu na gubitke koji se saopštavaju u pojedinim zemljama. Alternativni, novi tretmani bolesti bili su jasno prikazani.

2.     Američka i evropska gnjiloća pčelinjeg legla: dijagnostika i kontrola bolesti sa zasijedanjem koje je vodila dr Adrijana Allipi unutar kog su se razmatrale nove informacije o zastupljenosti i rasprostranjenosti, značajnosti bolesti kao i modernim dijagnostičkim metodama. Neki novi, neuobičajeni pristupi biološkog tretmana američke gnjiloće sa preparatom nazvanim kaspiska solucija, kao i obećavajući efekti ishrane proteinima na evropsku gnjiloću iznijeli su naučno neprovjerene činjenice sa izuzetno dobrim iskustvima u pčelarskoj praksi za koje se traže dodatna ispitivanja.

3.     Mala košničina buba, Small Hive Beetlle, kojim je zasjedao Petar Neumann u kojoj se raspravljalo etiniozi i najnovijim saznanjima kontrole ovog nametnika u svijetu u odnosu na njegovu biologiju, širenje i mogućnosti kontrole. Unutar ovog zasijedanja izloženi su vrlo interesantni radovi iz oblasti novih tehnologija (iRNK) u preventivi virusnih bolesti, kao i primjeni bakterijskih probiotika za prevenciju bolesti pčela.

4.     Drugog radnog dana raspravljalo se o problemima koje izaziva najznačajniji nametnik pčelinje zajednice, Varroa destructor te značaju virusnih i bakterijskih sekundarnih infekcija koje nastaju u ovom parazitskom odnosu. Ovim zasjedanjem predsjedavao je dr Wolfgang Ritter dajući pri plenarnom izlaganju kratak prikaz problematike varooze u poslednjih dvadeset pet godina. Dijagnostika stepena invadiranosti zajednica i kontrolne strategije iz perspektive različitih geografskih širina dodatno su objasnile značaj borbe protiv skorašnje evolucijski novonastale bolesne zajednice:varoa-pčela. Izložene prezentacije imale su za ideju objasniti izazov vezan za stvaranje i uzgoj varoa tolerantnih pčela, menadžmentu i tretmanu varoe u tropskim uslovima, ponašanju varoe kod afrikaziniranih pčela, kao i akutelnim iskustvima borbe u uslovima kontinentalnih zemalja. Unutar ovoga zasijedanja razmatralo se je još i o virusnim infekcijama koje su pridružene varozi, standardima dijagnostike virusnih infekcija, iskustvima i efikasnosti flumetrina i kumafosa u uslovima terenskih ispitivanja, kao i izvještaju o monitoringu rezidua u medu i vosku nakon primjene kumafosa sa podacima datim za period od najranijih početaka korištenja ovih hemikalija pa sve do danas kroz iskustva njemačkih pčelara.

5.     Zasjedanje koje je vodio dr Marijano Bacci pokrilo je oblast načina nadzora i monitoringa zdravstvenog statusa pčelinjih zajednica, pojavu i prijavu bolesti, kao i gubitke pčelinjih zajednica u različitim zemljama svijeta. Ovo je omogućilo poređenje različito dizajniranih nadzora kao i rezultata koji su tim prilikama prikupljeni. Interesentno su prikazane prezentacije o potrebama očuvanja pčelinjih zajednica u Latinskoj Americi, kao i preživljavanju pčela u manje prijateljskim uslovima sredine u kojim pčele prirodno teško opstaju kao što je to prikazano u nekim kanadskim oblastima.

Certifikat

6.     Zasjedanje koje je nosilo naziv CCD, sa moto pitanjem: da li je CCD nova bolest? predsjedavao je dr Jeff Pettis. Izoložene su informacije vezane za ovaj, još uvijek nerazjašnjen, sindrom nestanka pčelinjih zajednica, kao i svim dugogodišnjim naporima koji su učinjeni na traženju uzroka koji dovode do veoma značajnih gubitaka naročito u SAD.

7. Certifikat o učešću

Apimondijа je mjesto okupljаnjа svih znаčаjnih činilаcа u oblаsti pčelаrstvа cijelog svijetа. Nаučnici, tehničko osoblje, proizvođаči opreme, dijаgnostikumа, otkupljivаči, inovаtori, sаvjetodаvci, zаkonodаvci, predstаvnici udruženjа, mediji itd kаo i obično nа svjetskim kongresimа, predstаvljаju sve novine nаstаle u periodu između dvа skupа. Obimаn progrаm, više od 7000 registrovаnih učesnikа, vrhunskа orgаnizаcijа rаzlog su tome dа je ovo vrlo koristаn skup zа sve koji se tаmo nаđu. Nаučno tehnčki progrаm sа sаdržаjem je rаznovrstаn i u nаjkrаćem gа je moguće sаgledаti nа strаnici www.apimondia 2011.com/ingles/ .

Apimondia 2011. godine bila je 42. po redu. Ukratko, na jednom mjestu rečeno, Amipondia se organizaciono po broju registrovanih zemalja članica i značaju akcije može porediti sa naprimjer Organizacijom ujedinjenih nacija ili Olimpijadom ili Svjetskim Kupom, a mjesto je međunardonog okupljanja svih onih koji su zainteresovani za pčele i sve u vezi pčela. Pa tako pčelari, naučnici, otkupljači i prerađivači meda, apiterapeuti, različite međunarodne organizacije za razvoj, proizvođači opreme, i svi drugi pčelarski entuzijazisti provedu pet dana zajedno učeći, dijeleći svoja znanja i poslove, stvarajući nove konekcije i susrećući se se sa novim i starim prijateljima. Ove godine, konferencija se održala u Buenos Airesu, 12-milionskom glavnom gradu Argentine, koji ima sve atribute evropskog urbanog centra dobro pomiješanog sa specifičnim južnoameričkim kulturološkim osobitostima. Konferencija je održana u periodu kada je na južnoj hemisferi tek počelo proljeće pružajući gostima sa sjevera, mogućnost da u jednoj godini dožive dva prljeća na različitim hemisferama. Treba napomenuti da Argentina proizvede (podatak za 2010/2011) 75,000.00 metričkih tona meda od čega je 95% proizvedenog namijenjeno izvozu što je dovoljan pokazatelj interesa i potrebe domaćina da se još jednom međunarodno pokaže u najboljem svjetlu. Apimondia u Buenos Airesu trajala je pet dana u konferencijskom sajamskom prostoru La Rual koji je u potpunosti zadovoljio potrebe kako stručnog tako i izložbenog prostora.

Dio izložbenog prostora

Bio je to tek početak ranog listanja i cvetanja, vrijeme buđenja pčelarskih aktivnosti u Argentini zemlji koja pokriva više od 50% uvoznih količina meda za EU a koja je po proizvodnji meda drugi svjetski proizvođač. Usmene prezentacije koje su se dešavale svakog dana, iznosile su se istovremeno u pet različitih dvorana, tako da je u svakoj dvorani dnevno održano više od 20 prezentacija u predviđenom trajanju od 20 minuta.  Gotovo 48 svih prezentacija na ovoj Apimodiji bilo prestavljeno od strane zemalja centralne i južne Amerike što je bilo i za očekivati. Prezentacije su simultano prevođene na 4 svjetska jezika. U toku trajanja Apimondie sukcesivno su izložena 638 naučna postera. Na ovoj Apimondii učestvovalo je 48 zemalja svijeta sa ukupno 710 članica udruženja. Izložbenom dijelu sajma u okviru Apiekspo na raspolaganju je stajalo 2700 m2 prostora na kom se je predstavilo 137 izlagača.

U toku Ampimondie registrovnao je 8000 učesnika sa napomenom da je svaki građanin Argentine, odnosno grada mogao besplatno, jednom, posjetiti sajamski prostor Apiekspoa.

Šta je značajno prenijeti kao korisnu informaciju vezano za naučno stručni dio koji jeste novina za pčelare u RS, BiH.

Ovogodišnja Apimondia kao i sve prethodne imaju jasno određen program rada koji se dešava kroz različite komisije tako da su oblasti komisija definisale na sledeći način:

1. komisija za apiterapiju,

2. komisija za biologiju pčela,

3. komisija za zdravlje pčela,

4. komisija za pčelarsku ekonomiku,

5. komisija za ruralni razvoj,

6. komisija za tehnologiju i kvalitet,

7. komisija za polinaciju i medonosno bilje, a pridodate su bile i tematske oblasti vezano za  interesovanje pčela bez žaoke, kao i Bee Doc. projekat.

Komisija iz oblasti apiterapije bavila se problemima budućeg razvoja apiterapije, kvaliteta pčelinjih proizvoda i njihove medicinske značajnosti; specifičnostima u tretmanu api-narko terapije u sprečavanju alkoholizma; primjene propolisa kod infekcija rezistentnim bakterijama; efektima koje na zarastanje rana imaju pčelinji otrov; anitimalaričnim učincima propolisa, kao i primjeni apitoksina u tretmanu hroničnih bolesti. Upotreba pčelinjeg otrova u tretmanu mišićno distrofičnih bolesti; efekti lokalnog tretmana propolisom i uspješnost zarastanja rana pacijenata oboljelih od dijabetesa; zatim korist od upotrebe propolisa u prevenciji bolesti jetre, kao i primjeni crenog i zelenog propolisa kao posebno kvalitetnih vrsta propolisa.

Komisija za biologiju pčela bavila se interesovanjima vezanim za različite specijese pčela, njihovo preživljavanje, ponašanje i migraciju, pojavu „novih“ vrsta pčela na nekom terenu, te proučavanje ponašanja u pčelinjoj zajednici kroz funkcionisanje superorganizam strukture, kao i razumijevanju uticaja genetike na učenje, donošenje odluke, hranjenje, unutar jedne vrste pčela. Od značaja su bile i teme koje su se odnosile na adaptiranost različitih vrsta pčela na različite terene, kao i značaj matične mliječi, kvaliteta matice, kao i vitelogenina u održavanju vitalnosti pčelinje zajednice.

Komisija za zdravstvenu zaštitu bila praćena od brojčano najznačajnijeg auditorija u toku cijele Apimondije sa željom da se saznaju novine i rješenja koja će doprinijeti boljem razumijevanju dijagnostike, prevencije terapije pčelinjih bolesti i pčelinjih nametnika. Plenarna sekcija odnosila se na strategije koje trebaju unaprijediti zdravlje pčela, a obuhvatila je problematiku pregleda faktora koji dovode do gubitaka pčelinjih zajednica u Americi u toku proteklih pet godina; zahtjevima moderne genetike i uzgojnih procedura za postizanje održivog zdravlja pčelinje zajednice, prirodnu selekciju tolerantnosti protiv varoe, strategije u borbi protiv nozeme tipa C; evulacije rizika efekata pesticida na zdravlje pčele, kao i probleme intenzivne i ekstezivne pčelarske proizvodnje. Od posebnog interesa bili su radovi iz oblasti bolesti legla naročito evropske gnjiloće, te nove forme bolesti legla koja se saopštava u nekim afričkim zemljama, tzv. Afričke forme američke gnjiloće, kao i različitih strategija u prevenciji američke gnjiloće. Posebno su obrađene oblasti koje se odnose na intenzivan monitoring pčelinjih bolesti, gubitke pčelinjih zajednica u jesen, te gubicima pčela u migratornim načinima pčelarenja. Prikazana su najnovija dostignuća u sfisticiranim dijagnostikama, primjena brzih dijagnostičkih testova, seroloških testova kao i ultra brzih real tajm dijagnostičkih metoda za kontrolu virusnih bolesti pčela. U okviru ove komisije prestavljen je i rad grupe autora iz Hrvatske i BiH sa naslovom: Dobra veterinarska praksa na pčelinjaku – vodič za budućnost.

Komisija za pčelarsku ekonomiku bavila se problemima tržišta meda, zaštite geografskog i biološkog porijekla meda, falsifikovanja meda, organizacijom pčelarskih zadruga i pčelarskih klastera i ekonomskoj efikasnosti i održivosti pčelarske proizvodnje, kao i pčelarstvom kao faktorom u zaštiti biodiverziteta. Analiza cijena na međunardnom tržištu meda i marketing u trgovini medom su oblasti razmatrane u nekoliko različitih prezentacija.

Komisija za ruralni razvoj, kao i ranijih godina, promovisala je razvoj pčelarstva u nerazvijenim sredinama na nivo malih pčelarskih proizvođača kao i inovativnih međunarodnih netvorka u povezivanju i stvaranju teritorijalne mreže geoturističkih pčelarskih destinacija. U ovoj obasti bile su prestavljene prezentacije na održanju značaja i drugih pčelarskih proizvoda i otvaranju mogućnosti za njihovu promociju.

Izuzetno je bila i posjećena komisija za medonosno bilje i oprašivanje (polinacija). Radovi su se odnosili na međunardnu perspektivu značaja polinacije, globalnu polinacijsku krizu kao i na održivi razvoj polinacijske agrikulture. Razgovaralo se o zaštiti različih prirodnih oprašivača, te značaju polinacije na različite biljne vrste koje obezbjeđuju izvore hrane za čovječanstvo.

Kao najznačajniji prikaz novosti sa ovogodišnje Apimondije ističem značaj genetski modifikovanih biljaka i kontrolu kvaliteta sa njih dobijenog meda. Druga ne manje inovativna, je mogućnost primjene vakcinalnih tehnologija u prevenciji virusnih bolesti pčela. Treća novost – zaista širok izbor dijagnostičkih postupaka kojim se u vrlo jednostavnim testovima (biočipovi) ili u vrlo komplikovanim ultra brzim metodama molekularne dijagnostike, u terenskim i laboratorijskim uslovima, mogu istovremeno dobiti rezultati i za više patogena, više rezidua veterinarskih lijekova i pesticida.

Umjesto uobičajene tehničke ture koja se na kraju svake Apimondije priprema za sve zainteresovane učesnike, kako bi oni i na terenu vidjeli pčelarstvo zemlje domaćina, s razlogom sam se odlučila za posjetu OIE referentnom laboratoriju za američku gnjiloću u gradu La Plata udaljenom oko 120 kilometara od užeg centra Buenos Airesa. Razlog ovoj jednodnevenoj korisnoj posjeti bila je potreba da se u uslovima laboratorijskog rada i konsultacija sa rukovodiocem referentne laboratorije pokušam upoznati sa referentnim metodama dokaza prisustva spora američke gnjiloće u vosku i velikim, grupnim uzorcima meda kao i potrebi razumjevanja načina tumačenja dobijenih rezultata.

Zahvaljujući dobroj volji dr Adrijane Alipi uspjela sam razumjeti probleme koji su se povremeno dešavali prilikom dokaza uzročnika američke gnjiloće iz teških materijala, kao i potrebe modifikovanja različitih termičkih profila za dokaz više Penibacilus larve subspeciesa Nadam se da će usvojena znanja i kvalitet dijagnostike  biti prepoznati od strane proizvođača meda, voska, polena i propolisa, te će naći praktičnu primjenu.

Sva kulturna i zabavna dešavanja koja su prateći sadržaji stručnog programa Apimondije kvalitetno su doprinijela unapređenju znanja vezanih za ovu kompleksnu ljudsku djelatnost i ovom prilikom zahvaljujem se svima koji su mi pomogli da učestvujem na ovim vrijednim apikulturnim skupovima.

Kontаkti i ponuđeni projekti u oblаsti biotehnoloških inovаcijа tzv. iRNA tehnologija mogući su izazovi budućeg inovativnog projekta koji bi se u Republici Srpskoj mogаo аplicirаti. Zа to je potrebnа podrškа nаdležnog Ministаrstvа što bi u budućnosti trebаlo potvrditi jednim konkretnim sаstаnkom sа odgovornim osobljem u Ministаrstvu.

Odlаzаk nа nаučni skup nije sаm sebi cilj mа koliko bio uspješаn.

Trаnsfer znаnjа i koristi nаstаle poboljšаvаnjem postojećih prаksi interes je zаjednice u koji pojedinаc unosi ne sаmo inicijаlno predlаgаnje.

Za više informacija pogledati www.apimondia2011.org