Jovan Živanović

Pčelarski velikani

Jovan Živanović

Cijeli svoj život  profesor Jovan Živanović (Sremski Karlovci 1841-1916) vezao je za dvije sasvim različite nauke – filologijom i pčelarstvo. Poslije završene Srpske velike gimnazije karlovačke, u Beču je studirao slavistiku i još tada postao veliki pristalica Vuka Karadžića i Đure Daničića. U tadašnjim časopisima “Javor” i “Danica” objavljivao je članke u kojima se zalagao za čistotu našeg narodnog jezika. Godine  1865.   postavljen je za profesora srpskog jezika u Karlovačkoj gimnaziji a potom i Bogosloviji. Primjenjujući Vukov pravopis, piše udžbenike za svoje đake: “Srpska čitanka”, “Srpska gramatika”, “Sintaksa srpskog jezika” i dr. Filološke i književne, često polemičke članke, objavljivao je u “Brankovom kolu”, a u “Stražilovu” izlazi njegov Branič srpskog jezika.

Jovan Živanović je postigao veoma značajne rezultate na polju pčelarstva. Prihvatio je teoriju o pčelarstvu poljskog naučnika Đerzena i ovu privrednu granu je postavio na moderne naučne osnove. Racionalno pčelarenje u Srbiji primjenjuje se od osamdesetih godina prošlog vijeka, a to je vrijeme kada je počeo da pčelari profesor Živanović. Pčelari su sa primitivnog pčelarenja košnicama – pletarama brzo prešli na rad sa modernism košnicama sa pokretnim saćem. Godine 1907. pčelinjak profesora Živanovića imao je oko 400 košnica “amerikanki” koje je sam konstruisao. Te košnice  su odigrale revolucionarnu ulogu prelaženja sa nepokretnog na pokretno saće. Bile su veoma jednostavne i brzo su prihvaćene od pčelara. Živanovićeva “amerikanka” je imala 16 okvira dimenzije 26 x 27 centimetara i Hanemanovu rešetku. Otvarala se od gore i rad oko nje je bio brz i jednostavan. Veoma se lako prenosila, što je bitno za seleće pčelarstvo. Ovaj pčelarski velikan je izrekao čuvenu krilaticu “Na osovini med rodi”. Pod ovim naslovom 1896. godine objavio je stručni rad o selećem pčelarenju i uputstvima za obavljanje tog posla.

Bio je i veliki pčelarski pedagog. Sa rektorom Karlovačke bogoslovije, Ilarionom Ruvarcem, 1878. godine osnovao je Katedru za pčelarstvo na kojoj je predavao punih 26 godina. Kod njega su se iškolovali mnogi mladi pčelari, koji su kasnije širili ideje o modernom i racionalnom pčelarenju. Sa svojim učenicima u Rumi je 1878. godine osnovao prvu pčelarsku zadrugu na našim prostorima.

Mnogo je pisao o pčelarstvu. Godine 1896. u Sremskim Karlovcima pokrenuo je stručni časopis “Srpski pčelar”, koji je izlazio do početka Prvog svjetskog rata. Bio je glavni i odgovorni urdnik i autor brojnih priloga, a kasnije su ga u tom poslu naslijedili njegovi bivši učenici. Prevodio je stručne pčelarske priloge sa njemačkog jezika. Od brojnih stručnih radova koje je objavio u najpoznatije ubrajaju se: “Materijalna i moralna korist od pčelarenja”, “Đerzonova teorija o pčelarstvu”, “O partenogenezi kod pčela”, “O medu” i  dr. Bio je član Srpske kraljevske akademije u Beogradu, Srpskog poljoprivrednog društva u Beogradu, Matrice Srpske u Novom Sadu, Češkog zemaljskog centralnog društva u Brnu  i  dr.

Tradiciju pčelarenja nastavili su  potomci “oca racionalnog pčelarstav kod nas”: sin Žarko, unuk Borivoje  i praunuk Žarko. Godine 1968. Borivoje Živanović je osnovao Muzej pčelarstva porodice Živanović, koji iz godine u godinu privlači sve veću pažnju zaljubljenika u pčelarstvo i poštovalaca pčelarske loze Živanovića. Među brojnim interesantnim eksponatima ovdje se može vidjeti istresaljka iz 1876. godine, parni topionik za vosak iz 1881, košnica u obliku crkve iz 1880. godine. Karlovački gimnazijalci i studenti poljoprivrednih fakulteta iz Beograda i Novog Sada veoma često se nađu u ovom muzeju pčelarstva.

Pored pčelarstva Živanovići su čuveni i po svojoj vinariji. Njihova vina se spravljaju od najplemenijitih karlovačkih sorti goržđa poput bermeta, ausbruha i rizlinga. Ova vina  su svojevremeno služeni na mnogim evropskim dvorovima. Tako se ovdje pored raznih vrsta meda može degustirati i vino vrhunskog kvaliteta.