Američka trulež

Mr Violeta Santrač

+ Ostvarena prva na novčane podsticaje u poljoprivredi u okviru dijela koji se odnosi na sufinansiranje inovativnih programa u stočarstvu za Program rane dijagnostike američke gnjiloće u Republici Srpskoj za 2010. godinu

+ Laboratorijska dijagnostika zarazne bolesti pčela: Pestis Apium prije nego što se u košnici razviju klinički simptomi bolesti

Podsticajna sredstva na osnovu mišljenja Komisije i rješenja Ministra, pozivom na član 78. u iznosu od 30.000 konvertibilnih maraka uplaćena su nosiocu Projekta, Veterinarskom institutu Republike Srpske “Dr Vaso Butozan” Banja Luka.

Pčelari koji to budu smatrali za korisno imaće prvi put besplatnu kontrolu pčelinjaka na najranije pojavljivanje bolesti američke truleži. Planirano je da se pregleda 15.000 košnica (uzorci meda iz plodišta, jedan ram iz jednog društva u količini od oko 10 grama meda, a sve to spakovano kao jedan grupni uzorak iz 10 društava) sa svih košnica na pčelinjaku, do ispunjenja broja planiranih pretraga.

Jedan ram jedan uzorak za cijelu košnicu; Med se uzima iznad dijela sa leglom iz tzv.medne kape ili mednog vjenca

Rana dijagnostika američke truleži je skup efikasnih preventivnih mjera u borbi protiv američke gnjoloće korišćenjem bakterioloških analiza za dokaz spora uzročnika bolesti iz uzoraka meda iz plodišta.

Američka trulež (gnjiloća) Pestis apium bolest je pčelinjeg legla izazvana sporgenom bakterijom Paenibacillus larvae koja se agresivno širi unutar pčelinjih zajednica.

Svake godine širom svijeta ovo oboljenje dovodi do slabljenja ili potpunog gubitka pčelinjih zajednica. Opasnost od infekcije dovodi do slabljenja ili potpunog gubitka pčelinjih zajednica. Opasnost od infekcije dokazana je u ubikvitarnosti uzročnika, nemogućnosti efikasne primjene lijekova (EU) i načina skrivenog opstanka u pčelinjaku u formi hroničnih, latentnih i subkliničkih infekcija.

Dosadašnja praksa u kontroli američke truleži svodila se na skup, medovoljno efikasan način borbe protiv klinički manifestnih oblika bolesti kad ona ide sa tipičnim patognomoničnim promjenama koje su vrlo lake za prepoznavanje i dijagnostiku kako pčelarima tako i veterinarima.

Američka trulež može se javiti i u subkliničkoj formi koja u toj najranijoj fazi bolesti ne bude prepoznata. U prvo vrijeme infekcije može se primijetiti samo slabljenje pčelinjih zajednica i niži prinos meda.

Sakupljanje meda i pakovanje

Oslabljena zajednica sa nedovoljnim brojem pčela kao funkcionalan socijalni organizam nije se u stanju izboriti sa drugim vrstama patogena i stresova u tzv. “infekcijskom pritisku” i kao takvo osuđena je na smrt koja se onda u tumačenju uzroka uginuća različito tumači.

U našoj zemlji američka trulež je bolest koja se tretira na osnovu Naredbe i obavezna je za prijavljivanje te se na osnovu prijave o bolesti u kasnijim procedurama sprovodi kontrolno-inspekcijski veterinarski postupak koji bi trebao dati rezultat u lokalizaciji žarišta i zaštiti inficirane oblasti.

Postojeće veterinarske inspecijske procedure na osnovu važećeg Pravilnika o kontroli bolesti pčela (5/97) nisu u mogućnosti dati dugotrajnije dobre rezultate jer se u njihovom sprovođenju zanemaruje status subklinički inficiranih društava na zaraženom pčelinjaku.

Nažalost, Pravilnik ne prepoznaje subkliničke forme AK što sa činjenicom da je za naše pčelare američka trulež sramna bolest o kojoj se ne govori, ne daje trajnija rješenja, te se tako infekcija godinama zadržava na nekom teritoriju što sve skupa mogućnost kontrole bolesti, koja bi trebala voditi ka eradikaciji iste makar u nekoj zaštićenoj oblasti, onemogućava.

Spaljivanje KLINIČKI inficirane košnice nije dovoljan metod kojim se može riješiti infekcija na zaraženom pčelinjaku! Susjedne košnice takođe se nalaze u stanju “infektivne ugroženosti” što nikako ne smije biti zaboravljeno.

Ovo je ključna činjenica koja ovom Programu rane dijagnosike daje nadmoć da do sada postojećim obrascima borbe protiv ove vrlo uporne zaraze. Radi se zapravo o ranoj dijagnostici subkliničkih formi infekcije pčelinje zajednice u cilju najranijeg otkrivanja i “liječenja” kojim se kao standard procjene infekcije uzima broj spora utvrđen u uzorku meda.

Argumenti u prilog potrebi poboljšanja kontole ove bolesti mogu se navesti i ovako:

Broj opština u Republici Srpskoj koje su klinički registrovale pozitivne slučajeve ove bolesti se iz godine u godinu povećava.

Sakupljanje meda i pakovanje

Broj dostavljenih uzoraka u laboratorijama je mali a procenat pozitivnih nalaza je uvijek preko 50 odsto u odnosu na broj dostavljenih.

Zloupoteba primjene antibiotika od strane nekih pčelara kako u preventivi tako i terapijske svrhe problem je sa stanovišta bezbijednosti meda kao namirnice u ishrani ljudi.

Praksa liječanja zajednica primjenom antibiotika u zemljama EU je sasvim zabranjena i ono što se iz iskustava ovih zemalja može naučiti, a što bi pčelarima u RS smanjilo gubitke i novca i vremena, je model preventivne dijagnostike američke truleži.

Način sprovođenja rane dijagnostike:

! Operativni rad bi se svodio na saradnju pčelara, dijagnostičke laboratorije, veterianrske inspekcije i  Ministarstva poljoprivrede… što bi u planiranoj jednogodišnjoj kontroli uz primjenu dogovorenih i propisanih postupaka značajno smanjilo pojavljivanje i štete od bolesti.

! Ovo je vrlo dobro naučno i praktično zasnovana procedura koja će sigurno imati efikasne rezultate.

Suština nove kontrole najkraće opisuje se kroz sljedeće procedure:

  1. Iz grupnih uzoraka meda iz medišta iz svake košnice (ne više od 10 košnica u grupnom uzorku) jednom godišnje bi se radio pregled meda na prisustvo spora američke truleži. (U skladu sa metodom koju je propisao njemački Institut za bolesti pčela Celle Werner von der Ohe at all. 1997).
  2. Na osnovu dobijene bakteriološke kulture iz dostavljenih uzoraka radila bi se procjena jačine infekcije društava po standardnoj skali i posljedično sprovodile daljnje inspekcijsko veterinarske intervencije na košnicama.
  3. Tako bi se kroz procedure do u detalje opisanih postupaka pretresanja (a ne uništavanje društva) kako to već i opisuju njemački pčelarski stručnjaci, inficirane zajednice u nekom vremenu sasvim svele broj uzročnika na onaj koji nije u stanju izazvati infekciju.
  4. Broj subkliničkih i kliničkih slučajeva američke gnjoloće bi se smanjio.

Program uključuje  edukaciju pčelara, inspektora i saradnju sa laboratorijama.

Dobijena laboratorisjka uvjerenja sa negativnim nalazom na bolest američke truleži u uzorcima meda iz medišta svake košnice, pomogla bi pčelarima u nomađenju. Oni bi se mogli lakše i bezbjednije kretati u cijeloj RS a što bi opet pčelarima sa teritorija na koje pčele dolaze otklonilo strah od unošenja infekcija.

Moguće je uz primjenu ove metode kontrolisati i “karantin” u toku kupovine i unosa novih zajednica u pčelinjak, te bi tako i broj sudskih sporova i neprijatnosti u kupoprodajnim ugovorima bio sveden na najmanju mjeru.

Program rane laboratorijske dijagnostike zarazne bolesti pčelinjeg legla, kuge pčela, (Paenibacllus larvae). Ministarstvo poljoprivrede… RS je podržalo jer je isti program pokazao efikasnost. Rezultati dobijeni u nekim dijelovima Njemačke ukazuju da je ovo najjeftiniji efikasan način u zaštiti pčelarske proizvodnje a samim tim i zaštite zdravlja krajnjeg korisnika, u ovom slučaju potrošača.